Dzieje Ziemi - Trzeciorzęd: 65,5 1,8 mln lat temu

Wybierz epokę.
Palogen
23 - 1,8 mln lat temu
Neogen
65,5 - 23 mln lat temu
Nazwa "trzeciorzęd" oznaczała przez długi czas jeden z dwóch okresów ery kenozoicznej. Ze względu na duże różnice (m.in. klimatyczne, faunistyczne) między dolnym a górnym trzeciorzędem na jego miejsce utworzono dwa okresy - paleogen i neogen. Nazwa "trzeciorzęd" często jednak jest używana zwyczajowo.
PALEOGEN
Paleogen to kres rozpoczynający erę kenozoiczną.

Skład fauny morskiej po wymieraniu na granicy kredy/trzeciorzęd zbliża się do obrazu współczesnego. W paleogeńskich morzach licznie występowały małże, ślimaki, jeżowce, otwornice, kraby, mszywioły. Z ostatniego kryzysu długo wychodziły koralowce. Małe budowle rafowe (nazywane zresztą ze względu na kształt i wielkość rafami kępkowymi) budowane były głównie przez mszywioły i glony. Największymi drapieżnikami mórz paleogeńskich stały się walenie - grupa ssaków, która w eocenie opuściła środowisko lądowe.
Na lądach ssaki przeżywały szybką radiację adaptatywną - tzn. na drodze szybkiej ewolucji przystosowywały się do warunków różnych środowisk co zaowocowało szybkim pojawieniem się niezwykle zróżnicowanych form. W początkach paleogenu - w paleocenie - były to formy małe, w większości przypominające dzisiejsze gryzonie. Szybki ich rozwój doprowadził pod koniec okresu paleogeńskiego - w oligocenie - do powstania również olbrzymich form. Z tego czasu pochodzą największe w historii Ziemi ssaki lądowe - Paraceratherium - z rodziny nosorożców.
Rozwijają się również ptaki - najbardziej spektakularnymi znaleziskami z tego okresu są szkielety nielotów z rodzaju Diatryma. Ten "ptaszek' osiągał wysokość 240 cm i uzbrojony był w potężny dziób i szpony.
Istotne było pojawienie się pierwszych naczelnych (małp i form małpopodobnych) pod koniec paleogenu. Naczelne dały początek nam - ludziom. Roślinność lądowa nie różniła się już zbytnio od współczesnej. Znaczący był tylko dużo mniejszy udział traw. Ok. 34 mln lat temu na Ziemi występowała już połowa żyjących współcześnie rodzajów roślin kwiatowych.
Środkowy paleogen to czas, w którym na półkuli południowej doszło do oddzielenia Australii od Antarktydy. Ta ostatnia pozostaje od tamtego czasu izolowanym kontynentem na biegunie południowym.
Ryba lepidopus z Karpat ukraińskich.
Odcisk liścia (Czechy).
NEOGEN

Neogen to okres w którym bezkręgowce morskie zmieniły się tylko nieznacznie. Szybko ewoluowały znane z paleogenu - walenie. Ogromna ich liczba pojawiła się w miocenie, a wśród nich dobrze dziś znane kaszaloty i delfiny.
Na przełomie miocen/pliocen doszło do globalnego oziębienia i osuszenia klimatu. Zmiany te pociągnęły za sobą drastyczne zmiany w świecie roślin a te z kolei przełożyły się na ewolucję kręgowców lądowych - szczególnie ssaków. Dalsze oziębienie klimatu w czwartorzędzie do zlodowaceń.
Zmiany klimatu spowodowały kurczenie się na Ziemi obszarów leśnych. Na ich miejscu powstawały tereny zajmowane przez rośliny zielne - stąd neogen bywa nazywany "wiekiem ziół". Świetnie rozwijały się trawy - najdoskonalsze z zielnych.
Zmiany klimatyczne nie przeszkadzały małym kręgowcom. Dobrze rozwijały się również gady i płazy, pojawiły się również ptaki śpiewające. Powstające w neogenie obszary łąk i stepów przyczyniły się do rozkwitu wielu grup ssaków, od małych gryzoni do dużych form roślinożernych i polujących na nie drapieżców. Tak więc w neogenie na otwartych przestrzeniach żyły już obok siebie: gryzonie (szczury i myszy) a także koniowate, nosorożce, antylopy, owce, kozły, psy, koty, hieny, lwy, słonie i wiele innych.
W neogenie kula ziemska uzyskuje stopniowo swoją obecną topografię.
Ślimaki neogeńskie ze wsi Kortnica.
Paleografia
 
 
Dinozaury Park Jurajski
 
 
Bałtowski Park Jurajski jest objęty patronatem Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie