Czwartorzęd jako okres
podzielony jest na dwie epoki: plejstocen, który rozpoczął się około
1,8 miliona lat temu i holocen, który rozpoczął się 15 tysięcy lat
temu i trwa do dziś.
Na przełomie trzeciorzędu i czwartorzędu na całym
globie doszło do znacznego ochłodzenia klimatu. Na północnej półkuli
w plejstocenie
zaczęła powstawać olbrzymia czasza lądolodu, która pokryła całą
Skandynawię, Grenlandię, dużą część Ameryki Północnej i Azji. Charakterystyczną
cechą czwartorzędu są znaczne wahania klimatyczne. Na przemian
występują okresy chłodniejsze - glacjały, w czasie których lądolód
migruje na południe rozrastając się i interglacjały - czyli okresy
cieplejsze kiedy lądolód się "cofa" topniejąc.
Pozostałościami po "odwiedzinach" lodowca są naniesione
przez niego gliny, piaski, głazy narzutowe. Wędrówka lodowca pozostawiła
też znaczne ślady w krajobrazie mocno go przekształcając - powstały
dziesiątki form morfologicznych widocznych w terenie, np. oczka
- jeziora wytopiskowe, moreny: czołowe, boczne i denne, jeziora
zastoiskowe, różnokształtne pagórki (drumliny, ozy, kemy), U-kształtne
doliny i inne.
Wraz z powtarzającą się ekspansją lądolodów i towarzyszącym jej obniżaniem
się powierzchni morza następowały migracje fauny i flory. Powstał np. pomost
lądowy łączący Azję z Ameryką Północną, co wykorzystały zwierzęta i człowiek,
który zasiedlał nowe tereny. Powtarzanie się glacjałów i interglacjałów powodowało
przesuwanie się stref roślinnych leżących poza zasięgiem lodowców na odległość
setek kilometrów.
Okres czwartorzędowy kojarzy się również z istnieniem na Ziemi olbrzymich ssaków,
zarówno mięso- jak i roślinożernych. Do dziś znajdowane są kości zwierząt takich
jak olbrzymie słonie - mastodonty, mamuty, słonie leśne, tygrysów szablozębnych,
niedźwiedzi jaskiniowych, jeleni olbrzymich, wielkich leniwców i pancerników.
Przypuszcza się, że ich wyginięcie ok. 10 000 lat temu było związane ze zmianami
klimatycznymi (kurczyły się pastwiska), jak i było związane z polowaniami prowadzonymi
przez ludzi.
|