Co to jest dinozaur?

Dinozaury (Dinosauria) to najbardziej znana grupa mezozoicznych gadów. Najstarsze z nich pojawiły się w triasie a zniknęły z powierzchni Ziemi ok. 65 milionów lat temu. Nazwa grupy - Dinosauria - oznacza z greckiego "straszne jaszczury". Niektóre z tych gadów osiągały olbrzymie rozmiary, będąc największymi zwierzętami lądowymi w dziejach Ziemi, ale były również wśród nich i takie gatunki, które rozmiarami dorównywały kurczakom. Dinozaury dzielą się na dwa wielkie rzędy: gadziomiednicowe i ptasiomiednicowe (i jak wskazują nazwy rzędów - podstawą ich wydzielenia były różnice w budowie miednicy m.in.).
Ich szczątki znane są ze wszystkich kontynentów, a na terenie Polski (w Krasiejowie koło Strzelec Opolskich) prof. Dzik odkrył fragmenty kostne prawdopodobnie najwcześniejszych, triasowych dinozaurów. W licznych odsłonięciach na terenie Gór Świętokrzyskich znaleziono również tropy jurajskich dinozaurów.
Dinozaury gadziomiednicowe - Saurischia

Zaliczane do tej grupy zwierzęta dzielą się na dwie jednostki systematyczne: drapieżne Theropoda i roślinożerne Sauropoda.
Theropoda obejmują wszystkie dinozaury mięsożerne. Z reguły poruszały się na dwu tylnych nogach a w utrzymaniu równowagi pomagał im długi i ciężki ogon. Kończyny przednie tych gadów były znacznie krótsze od tylnych. Garnitur zębów był mało zróżnicowany - większość z nich pełniła funkcje noży i do nich się upodobniła wyglądem.
Sauropoda - do tej grupy należą największe ze stąpających niegdyś po ziemi zwierzęta lądowe. W odróżnieniu od Theropoda dinozaury z tej grupy poruszały się na czterech masywnych nogach i preferowały dietę roślinną. W szczękach stosunkowo małej (do rozmiarów ciała) czaszki znajdowały się dłutowate zęby przystosowane do cięcia roślin. Rozcieranie tkanek roślinnych mogło odbywać się już w żołądku, przy udziale połkniętych wcześniej kamieni (tzw. gastrolitów).
Dinozaury ptasiomiednicowe - Ornithischia

Wszystkie należące do tej grupy gatunki były roślinożerne. Ich palce były najczęściej tepo zakończone i okryte czymś podobnym do kopyt, rzadziej pazurami. Przód szczęk był bezzębny i okryty dziobem. Po bokach głowy, w kościach szczęk tkwiły liczne, drobne i ostre zęby. Ich liczba u niektórych gatunków sięgała dwu tysięcy. Kończyny przednie były słabsze od tylnych, jednak na tyle mocne, że mogły służyć do podtrzymywania ciała. Niektóre gatunki były stale czworonożne, inne unosiły przód ciała w biegu. Część dinozurów z tej grupy wykształciła broń obronną w postaci skostnień skóry - tarcze skórne na grzbiecie (płaskoleżące lub sterczące) czy kolce.
Opis na podstawie: Szarski H., "Historia zwierząt kręgowych" PWN, 1998
 
 
Dinozaury Park Jurajski
 
 
Bałtowski Park Jurajski jest objęty patronatem Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie