|
 |
Co to jest dinozaur? |
|
 |
Dinozaury (Dinosauria) to najbardziej znana
grupa mezozoicznych gadów. Najstarsze z nich pojawiły się w triasie
a zniknęły z powierzchni Ziemi ok. 65 milionów lat temu. Nazwa grupy
- Dinosauria - oznacza z greckiego "straszne jaszczury".
Niektóre z tych gadów osiągały olbrzymie rozmiary, będąc największymi
zwierzętami lądowymi w dziejach Ziemi, ale były również wśród nich
i takie gatunki, które rozmiarami dorównywały kurczakom. Dinozaury
dzielą się na dwa wielkie rzędy: gadziomiednicowe i ptasiomiednicowe
(i jak wskazują nazwy rzędów - podstawą ich wydzielenia były różnice
w budowie miednicy m.in.).
Ich szczątki znane są ze wszystkich kontynentów, a na terenie Polski (w Krasiejowie
koło Strzelec Opolskich) prof. Dzik odkrył fragmenty kostne prawdopodobnie najwcześniejszych,
triasowych dinozaurów. W licznych odsłonięciach na terenie Gór Świętokrzyskich
znaleziono również tropy jurajskich dinozaurów. |
 |
Dinozaury gadziomiednicowe - Saurischia
Zaliczane do tej grupy zwierzęta dzielą się na dwie jednostki systematyczne:
drapieżne Theropoda i roślinożerne Sauropoda.
Theropoda obejmują wszystkie dinozaury mięsożerne. Z reguły poruszały
się na dwu tylnych nogach a w utrzymaniu równowagi pomagał im długi i
ciężki ogon. Kończyny przednie tych gadów były znacznie krótsze od tylnych.
Garnitur zębów był mało zróżnicowany - większość z nich pełniła funkcje
noży i do nich się upodobniła wyglądem.
Sauropoda - do tej grupy należą największe ze stąpających niegdyś po
ziemi zwierzęta lądowe. W odróżnieniu od Theropoda dinozaury z tej grupy
poruszały się na czterech masywnych nogach i preferowały dietę roślinną.
W szczękach stosunkowo małej (do rozmiarów ciała) czaszki znajdowały
się dłutowate zęby przystosowane do cięcia roślin. Rozcieranie tkanek
roślinnych mogło odbywać się już w żołądku, przy udziale połkniętych
wcześniej kamieni (tzw. gastrolitów).
|
 |
Dinozaury ptasiomiednicowe - Ornithischia
Wszystkie należące do tej grupy gatunki były roślinożerne. Ich palce
były najczęściej tepo zakończone i okryte czymś podobnym do kopyt, rzadziej
pazurami. Przód szczęk był bezzębny i okryty dziobem. Po bokach głowy,
w kościach szczęk tkwiły liczne, drobne i ostre zęby. Ich liczba u niektórych
gatunków sięgała dwu tysięcy. Kończyny przednie były słabsze od tylnych,
jednak na tyle mocne, że mogły służyć do podtrzymywania ciała. Niektóre
gatunki były stale czworonożne, inne unosiły przód ciała w biegu. Część
dinozurów z tej grupy wykształciła broń obronną w postaci skostnień skóry
- tarcze skórne na grzbiecie (płaskoleżące lub sterczące) czy kolce.
|
| Opis na podstawie: Szarski H., "Historia zwierząt kręgowych" PWN,
1998 |
 |
|